Kişilik Envanterleri Neyi Ölçer? Özellik, Öz-Algı ve Davranış Arasında Katmanlı Bir Ölçüm Modeli ve Ölçüm Uzaklığı Hipotezi

Bir kişilik envanteri uygulandığında ortaya çıkan puanın neyi temsil ettiği ilk bakışta açık görünür: kişinin kişiliğini. Ancak bu cevap psikometrik açıdan yeterli değildir.

Bir kişinin dışadönüklük puanı onun biyolojik sosyal yaklaşma eğilimini mi, yaşam boyunca geliştirdiği sosyal becerilerini mi, kendisini ne kadar sosyal gördüğünü mü, son yıllardaki davranışlarını mı yoksa envanteri doldurduğu sırada kendisini nasıl tanımlamak istediğini mi göstermektedir?

Sorun daha da büyür; çünkü kişilik ölçümü alanında aynı birey, farklı kuramsal geleneklerden geliştirilmiş envanterlerle değerlendirildiğinde farklı isimlere sahip çok sayıda boyutla tanımlanabilmektedir.

Beş Faktör yaklaşımında birey Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk, Nevrotiklik ve Deneyime Açıklık eksenlerinde tanımlanırken NEO-PI-3 bu beş alanı ayrıca 30 alt boyuta ayırmaktadır.

HEXACO modeli altı geniş boyut kullanmakta ve Beş Faktör modellerinden farklı olarak Dürüstlük-Alçakgönüllülük boyutunu ayrı bir temel kişilik faktörü olarak ele almaktadır.

16PF yaklaşımı normal kişiliği 16 temel faktör üzerinden tanımlar. Eysenck geleneği kişiliği daha az sayıda ve biyolojik temeli güçlü olduğu varsayılan üst boyutlarla açıklamaya çalışırken, Temperament and Character Inventory kişilik sistemini mizaç ve karakter boyutlarına açık biçimde ayırmaktadır.

MMPI geleneği ise normal kişilik özelliklerini sınıflandırmak amacıyla ortaya çıkmış bir özellik modeli değildir; klinik değerlendirme ve psikopatolojik örüntülerin değerlendirilmesine yönelik farklı bir psikometrik geleneği temsil eder. Güncel MMPI-3, 335 maddelik ve ruh sağlığı, tıbbi, adli ve kamu güvenliği değerlendirmelerinde kullanılan bir araçtır.

Dolayısıyla temel soru şudur: Bu araçların hepsine kişilik envanteri deniliyorsa, gerçekte aynı şeyi mi ölçmektedirler? Bu makalenin yanıtı hayırdır. Ancak farklı sonuç üretmeleri, araçlardan birinin mutlaka yanlış olduğu anlamına da gelmez. Bu çalışmada ileri sürülen temel görüş, farklı kişilik envanterlerinin insan psikolojik sisteminin farklı katmanlarından örnekleme yaptığıdır.

Kişilik psikolojisindeki temel güçlüklerden biri, kişilik kavramının fazlasıyla geniş kullanılmasıdır.

Bir envanter; duygusal reaktiviteyi, sosyal yaklaşma eğilimini, dürtü kontrolünü, düzenliliği, risk alma davranışını, sosyal değerleri, kişilerarası tutumu, kendilik algısını, öğrenilmiş çalışma alışkanlıklarını ve klinik belirtileri aynı genel kişilik başlığı altında değerlendirebilir.

Oysa bunların gelişimsel kaynakları aynı olmak zorunda değildir. Bir bireyin yüksek tehdit duyarlılığı ile işlerini sistemli takip etme alışkanlığının aynı ontolojik düzeyde özellikler olduğunu varsaymak güçtür.

İlki biyolojik reaktivite sistemlerine daha yakın olabilirken ikincisi mizaç, yetiştirilme tarzı, eğitim, mesleki deneyim ve davranışsal öğrenmenin ortak ürünü olabilir.

Bu nedenle kişilik özelliği adı verilen her değişkenin aynı ölçüde doğuştan, aynı ölçüde kalıcı veya aynı ölçüde değiştirilebilir olduğu varsayılamaz.

Beş Faktör Modeli kişiliği Nevrotiklik, Dışadönüklük, Deneyime Açıklık, Uyumluluk ve Sorumluluk olmak üzere beş geniş özellik alanı altında organize eder. Beş Faktör yaklaşımı, özellikle geniş davranışsal ve kişilik tanımlayıcılarının faktör analitik çalışmalarından doğmuş güçlü bir betimleyici taksonomidir. NEO-PI-3 bu beş alanı 30 daha dar facet aracılığıyla ölçmektedir.

Buradaki kritik nokta şudur: Beş faktörün hepsinin aynı psikolojik kaynağa sahip olması gerekmez. Örneğin Nevrotiklik içinde ölçülen duygusal hassasiyetlerin biyolojik reaktivite sistemlerine yakınlığı ile Sorumluluk altında değerlendirilen düzen, başarı yönelimi veya öz-disiplin örüntülerinin gelişimsel kaynakları aynı olmayabilir. Dolayısıyla faktör analitik olarak aynı hiyerarşi altında yer almak, ontolojik olarak aynı katmandan gelmek anlamına gelmez.

HEXACO modeli kişiliği Dürüstlük-Alçakgönüllülük, Duygusallık, Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk ve Deneyime Açıklık boyutlarında ele alır. Dürüstlük-Alçakgönüllülük boyutunun ayrı bir temel faktör olarak ortaya konması önemlidir; ancak Duygusallık ile Dürüstlük-Alçakgönüllülük aynı anlamda kişilik midir sorusunu da gündeme getirir.

Duygusallık tehdit, bağlanma veya hassasiyet sistemleriyle daha doğrudan ilişkili olabilecek eğilimleri içerirken; dürüstlük, statü, çıkar, adalet ve başkalarını kullanma gibi sosyal davranışların değerlendirilmesini içerir. Bu nedenle aynı envanter içerisindeki boyutların bile psikolojik sistemin farklı derinliklerinden veri toplaması mümkündür.

Cattell'in yaklaşımı geniş davranış ve kişilik tanımlamalarından daha temel faktörler türetmeye çalışan faktör analitik geleneğin önemli örneklerinden biridir. 16PF, normal kişiliğin değerlendirilmesi amacıyla kullanılan 16 temel kişilik faktörüne dayalı bir ölçüm sistemidir. Faktör analizi bize özelliklerin birlikte nasıl değiştiğini gösterebilir; bu özelliklerin gelişimsel olarak nereden geldiğini tek başına göstermez.

Eysenck'in kişilik kuramı çok sayıda yüzey özelliğini az sayıda üst düzey boyut altında toplamaya çalışmıştır. EPQ-R geleneğinde temel kişilik boyutları Dışadönüklük, Nevrotiklik ve Psikotisizm olarak ele alınır; ayrıca yanıt biçimini değerlendirmeye yönelik bir ölçek bulunur. Eysenck yaklaşımını diğer birçok özellik modelinden ayıran unsur, temel kişilik boyutlarının biyolojik sistemlerle ilişkilendirilme çabasıdır.

Cloninger'ın Temperament and Character Inventory modeli kişilik ölçüm tarihinde özellikle önemlidir; çünkü mizaç ve karakteri aynı yapı içinde fakat ayrı sistemler olarak ele alır. TCI dört mizaç boyutu ile üç karakter boyutunu birbirinden ayırır. Bazı boyutlar erken gelişen eğilimlere, bazıları ise kişinin yaşam içinde oluşturduğu kendilik yapılanmasına daha yakın olabilir.

MMPI ailesi tamamen farklı bir ölçüm mantığını temsil eder. Buradaki temel amaç, normal kişiliğin birkaç temel boyut altında taksonomisini oluşturmak değildir. MMPI ölçekleri ruh sağlığı ve klinik değerlendirmeye yönelik ampirik bir ölçüm geleneğinde geliştirilmiştir. Dolayısıyla NEO'daki Dışadönüklük puanı ile MMPI'dan elde edilen klinik ölçek puanına yalnızca ikisi de bir envanter sonucudur diye aynı ontolojik statüyü vermek doğru değildir.

Psikolojik envanterlerin büyük bölümü doğrudan biyolojik sistemi gözlemlemez. Örneğin bir madde kişiye şu tür bir ifade sunabilir: Kalabalık ortamlarda bulunmaktan hoşlanırım.

Bireyin verdiği yanıt doğrudan sosyal yaklaşma sisteminin ölçümü değildir. Yanıt üretilebilmesi için kişi önce geçmiş davranışlarını hatırlamalı, onları genelleştirmeli, kendisi hakkında bir yargı oluşturmalı, maddeyi yorumlamalı ve kendisini hangi seçenekle tanımlayacağına karar vermelidir.

Bu nedenle gözlenen envanter puanı yalnızca altta bulunan kişilik özelliğinin ürünü olarak görülemez. Basitleştirilmiş biçimde E = f(Y, Ö, D, B, C, H) olarak düşünülebilir. Burada E gözlenen envanter puanını, Y yapısal eğilimi, Ö öz-algıyı, D geçmiş davranış deneyimini, B mevcut bağlamı, C cevaplama biçimini ve H ölçüm hatasını temsil eder.

Öz-bildirim ölçümlerinde sosyal beğenirlik ve benzeri cevaplama süreçlerinin ölçümü etkileyebilmesi psikometri literatüründe uzun süredir bilinen bir sorundur. Bu, öz-bildirim envanterlerinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, kişinin kendisi hakkında oluşturduğu genelleştirilmiş bilgi son derece değerli bir veri kaynağıdır. Ancak öz-bildirim ile kişilik özdeş değildir.

Bu çalışmada kişilik değerlendirmesi açısından beş katman önerilmektedir.

Katman 1 biyolojik-eğilimsel substrattır. Bu katman reaktivite, uyarılabilirlik, ödül ve tehdit hassasiyeti, yaklaşma-kaçınma eğilimleri, duygusal yoğunluk ve temel düzenleme kapasitesi gibi davranışın en temel hazırlayıcı sistemlerini içerir. Bu katman davranış değildir; davranış üretme olasılıklarını etkileyen biyolojik zemin olarak değerlendirilmelidir.

Katman 2 görece kararlı özellik mimarisidir. Biyolojik eğilimler gelişim sırasında çevreyle sürekli etkileşerek daha geniş ve genellenmiş bireysel farklılık örüntülerine dönüşür. Dışadönüklük, duygusal kararlılık, uyumluluk ve benzeri geniş kişilik özellikleri bu düzeye daha yakın düşünülebilir. Boylamsal çalışmalar kişilik özelliklerinde yaşam boyunca anlamlı bir sıra-kararlılığı bulunduğunu, bunun özellikle yetişkinliğe doğru arttığını göstermektedir. Ancak kararlılık değişmezlik anlamına gelmez.

Katman 3 öz-algı, kimlik ve değerlerdir. İnsan yalnızca belirli eğilimlere sahip değildir; kendisinin nasıl biri olduğuna ilişkin bir model de oluşturur. Ben sabırlı biriyim, ben lider biriyim, ben insanlara kolay güvenmem veya ben planlı çalışırım gibi ifadeler yalnızca davranış kaydı değildir. Bireyin kendi yaşam deneyimlerinden oluşturduğu kendilik modelidir. Öz-bildirim envanterleri kaçınılmaz olarak bu katmandan veri toplar.

Katman 4 öğrenilmiş davranış repertuvarıdır. Bir insan belirli bir davranışa doğal olarak eğilimli olmayabilir fakat onu öğrenebilir. İçe dönük bir kişi sunum yapmayı, toplantı yönetmeyi, satış görüşmesi yürütmeyi veya insanlarla sistematik iletişim kurmayı öğrenebilir. Yüksek reaktiviteye sahip bir kişi yıllar içinde güçlü duygu düzenleme stratejileri geliştirebilir. Bu durumda davranış değişmiştir; temel eğilimin aynı ölçüde değişmiş olması gerekmez.

Katman 5 durum ve bağlamdır. Davranışın en yüzeydeki belirleyicisi mevcut durumdur. Aynı birey evinde, işyerinde, arkadaşlarıyla, yöneticisinin yanında veya kriz sırasında oldukça farklı davranışlar gösterebilir. Deneyim örnekleme araştırmaları, bireylerin günlük yaşamda aynı kişilik boyutu üzerinde geniş davranışsal değişkenlik gösterebildiğini, buna rağmen bireylerin ortalama davranış eğilimlerinin birbirlerinden sistematik biçimde ayrılabildiğini göstermektedir. Bu bulgu kişilik ve davranışın birbirinden ayrılması gerektiğini desteklemektedir.

Aşağıdaki tablo kesin bir sınıflandırma değil, önerilen model çerçevesinde kuramsal bir konumlandırmadır. Buradaki amaç envanterleri üstünlük sırasına koymak değildir; ölçtükleri psikolojik nesnelerin birbirinden farklı olabileceğini görünür hale getirmektir.

Bu makalenin temel kuramsal önerisi Ölçüm Uzaklığı Hipotezi'dir. Hipotez şu şekilde ifade edilebilir: Bir psikolojik ölçüm, bireyin biyolojik ve gelişimsel çekirdeğine yaklaştıkça zamansal kararlılığı artmalı; öğrenilmiş davranış, öz-algı ve mevcut bağlama yaklaştıkça değişebilirliği artmalıdır.

Buradaki uzaklık fiziksel değil gelişimsel bir kavramdır. Davranışı bir sonuç değişkeni olarak kabul edersek Substrat -> Özellik -> Öz-Algı -> Öğrenilmiş Repertuvar -> Bağlam -> Davranış biçiminde basitleştirilmiş bir akış düşünülebilir.

Bir envanter maddesi bu zincirin farklı noktalarından veri çekebilir. Örneğin Ani seslerden kolayca irkilirim ifadesi reaktivite sistemine görece yakın olabilir. Buna karşılık İşlerimi önceden planlarım ifadesi temel eğilimle birlikte eğitim, alışkanlık, meslek, öz-disiplin ve yaşam deneyiminin etkisini daha fazla taşıyabilir. Dolayısıyla iki madde de istatistiksel olarak kişilik özelliği ölçebilir fakat aynı derinlikte kişilik ölçmeyebilir.

Birinci sonuç zamansal kararlılıktır. Çekirdeğe yakın özelliklerin daha yüksek sıra-kararlılığı göstermesi beklenir. Yüzeye yaklaşıldıkça yaşam olaylarının, rollerin ve öğrenmenin etkisi artmalıdır. Bu öneri kişilik özelliklerinin yaşam boyunca tamamen sabit olduğu anlamına gelmez; mevcut boylamsal literatür hem anlamlı kararlılık hem de gelişimsel değişim bulunduğunu göstermektedir.

İkinci sonuç geliştirilebilirliktir. Bir özelliğin değişmesinin zor olması, onun davranışsal sonucunun değiştirilemeyeceği anlamına gelmez. Yüksek duygusal reaktivitenin doğrudan azaltılması güç olabilir; ancak kişinin tetikleyicileri tanıması, davranışını geciktirmesi, duygu düzenleme becerisi geliştirmesi ve karar protokolleri oluşturması mümkündür. Burada gelişen şey substrat değil, substratın davranışa dönüşme biçimidir.

Üçüncü sonuç yaş etkisidir. Erken yaşlarda bireyin davranış repertuvarı sınırlıdır. Yaşam ilerledikçe eğitim, meslek, sosyal roller, ilişkiler, başarılar, başarısızlıklar ve tekrar edilen davranışlar sisteme eklenir. Bu nedenle yetişkin bir bireyin öz-bildirim kişilik sonucu yalnızca temel eğilimlerinin değil, onlarca yıllık yaşam deneyiminin de izlerini taşıyabilir.

Dördüncü sonuç envanterler arası uyuşmazlıktır. İki güvenilir kişilik envanterinin aynı birey hakkında tamamen aynı sonucu vermemesi otomatik olarak psikometrik hata olarak yorumlanmamalıdır. Araçlar farklı katmanları ağırlıklandırıyor olabilir. Bu nedenle Envanter A eşit değildir Envanter B sonucu bazen Ölçülen Katman A eşit değildir Ölçülen Katman B anlamına gelebilir.

Bu model altında bir kişilik puanının yorumlanması için yalnızca Bu puan ne anlama geliyor sorusu yeterli değildir.

Beş soru sorulmalıdır: Bu boyut hangi psikolojik yapıyı ölçüyor? Ölçülen yapı gelişimsel olarak hangi katmana yakın? Madde bireyden ne tür bilgi talep ediyor? Sonuç ne kadar bağlam bağımlı? Ölçülen yapının değişebilirliği ne kadar?

Bu sorular reaktivite, geniş özellik, değer, öz-algı, davranış alışkanlığı, klinik belirti veya rol davranışı gibi farklı ölçüm nesnelerini birbirinden ayırmayı sağlar.

Psikometride sıklıkla gözden kaçan bir ayrım vardır: Ölçüm modeli gerçekliğin kendisi değildir. Beş faktör bulmak insanın beş parçadan oluştuğunu göstermez. Altı faktör bulmak insanın altı temel psikolojik sistemi bulunduğunu tek başına kanıtlamaz. On altı faktör bulmak da aynı şekilde insan doğasının on altı parçadan oluştuğu anlamına gelmez.

Faktörler, gözlenen değişkenler arasındaki düzenliliği özetleyen psikometrik yapılardır. Bu modellerin değeri son derece yüksektir. Ancak taksonomi ile ontoloji birbirinden ayrılmalıdır.

Taksonomi özellikleri nasıl sınıflandırabiliriz sorusuna yanıt verir. Ontoloji ise bu özellikler nereden geliyor sorusunu sorar. Kişilik psikolojisinin gelecekteki gelişimi büyük ölçüde bu iki sorunun daha açık biçimde ayrılmasına bağlı olabilir.

Bu çerçeve farklı envanterlerin aynı değerlendirmede birlikte kullanılmasının da teorik gerekçesini değiştirir. Amaç aynı şeyi iki kez ölçmek olmamalıdır. Amaç aynı bireyin farklı psikolojik katmanlarını gözlemlemek olmalıdır.

Bir değerlendirme sistemi temel reaktivite eğilimlerini, geniş kişilik özelliklerini, kendilik ve değer yapılanmasını, davranış repertuvarını ve mevcut durumdaki davranışı ayrı veri kaynaklarından değerlendirebilir. Bu durumda ortaya tek bir kişilik puanı çıkmaz. Daha anlamlı olan, katmanlı birey modelidir.

Kişilik envanterlerinin önemli bir bölümü kişinin kendisini değerlendirmesine dayanır. Ancak bireyin kendisi hakkındaki bilgisi ile başkalarının gözlemlediği davranış aynı veri değildir. Kendilik değerlendirmeleri ile gözlemci değerlendirmeleri arasında anlamlı fakat kusursuz olmayan uyum bulunduğunu gösteren araştırmalar vardır.

Bu farklılık bir hata olarak görülmek zorunda değildir. Kişi kendi niyetlerini, korkularını, içsel gerilimini ve düşüncelerini başkalarından daha iyi bilebilir. Başkaları ise kişinin toplantılardaki davranışını, konuşma biçimini, çatışma tepkisini ve takip disiplinini kişinin kendisinden daha tarafsız gözlemleyebilir.

Bu nedenle geleceğin kişilik değerlendirmesinin yalnızca kişiye ne düşündüğünü sormak yerine çok kaynaklı olması daha anlamlıdır.

Önerilen model yalnızca kavramsal bir sınıflandırma değildir. Ampirik olarak sınanabilecek sonuçlar üretmektedir.

Hipotez 1 çekirdek yakınlığıdır: biyolojik reaktiviteye yakın ölçeklerin uzun dönemli sıra-kararlılığı, öğrenilmiş davranış repertuvarını değerlendiren ölçeklerden daha yüksek olmalıdır.

Hipotez 2 müdahale duyarlılığıdır: eğitim ve gelişim müdahaleleri, çekirdeğe yakın ölçeklerden çok davranış repertuvarına yakın ölçümlerde değişim üretmelidir.

Hipotez 3 yaşla katmanlaşmadır: yaş ilerledikçe gözlenen davranış ile temel eğilim arasındaki doğrudan ilişki azalabilir; bilgi ve deneyimin aracı etkisi artabilir.

Hipotez 4 envanterler arası yakınsaklıktır: farklı envanterlerde gelişimsel olarak aynı katmana yakın boyutların korelasyonları, yalnızca isim benzerliği gösteren fakat farklı katmanları değerlendiren boyutlardan daha yüksek olmalıdır.

Hipotez 5 öz-bildirim/gözlemci farkıdır: içsel reaktivite ve duygulanım göstergelerinde kişinin kendisi önemli bilgi kaynağı olurken, açık davranış repertuvarlarında gözlemci ve davranışsal veri kaynaklarının ek açıklayıcı gücü artmalıdır.

Hipotez 6 bağlam duyarlılığıdır: öğrenilmiş davranışa yakın ölçekler, temel eğilimlere yakın ölçeklere göre rol ve bağlam değişikliklerinden daha fazla etkilenmelidir. Bu hipotezler boylamsal, çok yöntemli ve çok kaynaklı araştırmalarla sınanabilir.

Önerilen model kişilik değerlendirmesinde üç önemli uygulama sonucu doğurmaktadır.

Birincisi, envanter seçimi amaca göre yapılmalıdır. En iyi kişilik envanteri hangisidir sorusu kuramsal olarak eksiktir. Doğru soru hangi psikolojik katmanı ölçmek istiyoruz olmalıdır. Klinik değerlendirme ile kariyer gelişimi, temel kişilik araştırması ile davranış geliştirme çalışması aynı aracı gerektirmek zorunda değildir.

İkincisi, puan gelişim hedefi değildir. Bir envanter sonucunda düşük veya yüksek puan görmek otomatik olarak bu puanı değiştirmeliyiz anlamına gelmez. Önce ölçülen yapının plastisitesi değerlendirilmelidir. Çekirdeğe yakın bir özellik için müdahale amacı özelliği değiştirmek değil, yönetmek olabilir. Yüzeye yakın davranış repertuvarında ise yeni davranış geliştirmek daha gerçekçi olabilir.

Üçüncüsü, kişilik ile yetkinlik ayrılmalıdır. Bir kişinin doğal eğilimi ile belirli bir davranışı başarıyla gerçekleştirebilme kapasitesi aynı değildir. Kişilik ne yapmaya eğilimliyim sorusuna; yetkinlik ise daha çok neyi yapabiliyorum sorusuna yanıt verir. Bu iki bilgi aynı ölçüm altında birleştirildiğinde gelişim açısından kritik bilgiler kaybolabilir.

Bu makalenin önerdiği yaklaşıma göre kişilik envanterlerini yalnızca teorik ekollerine göre sınıflandırmak yeterli değildir. İkinci bir sınıflandırma ekseni gereklidir.

Bu eksenler kaynak yakınlığı, gelişimsel zaman, davranışsal uzaklık, bağlam bağımlılığı ve plastisitedir. Kaynak yakınlığı ölçümün biyolojik substrata ne kadar yakın olduğunu, gelişimsel zaman ölçülen yapının yaşamın hangi döneminde ağırlıklı biçimde oluştuğunu, davranışsal uzaklık ölçümün doğrudan davranış mı davranış eğilimi mi yoksa davranışı hazırlayan temel sistemi mi değerlendirdiğini, bağlam bağımlılığı ölçümün farklı ortamlar arasında ne kadar genellenebilir olduğunu, plastisite ise ölçülen yapının eğitim, deneyim veya müdahaleyle ne kadar değişebilir olduğunu sorar.

Bu beş eksen kullanıldığında kişilik envanterleri tek boyutlu bir araç listesi olmaktan çıkarak psikolojik sistem içerisinde konumlandırılabilir.

Bu çalışma kuramsal bir model önerisidir. Ölçüm katmanları arasındaki sınırlar kesin değildir. Bir envanter boyutu aynı anda birden fazla katmandan veri taşıyabilir. Örneğin dışadönüklük hem biyolojik yaklaşma eğilimini hem kişinin sosyal deneyimini hem de kendisi hakkındaki sosyal kimlik algısını içerebilir.

Benzer biçimde bir envanter içerisindeki farklı alt ölçekler farklı gelişimsel katmanlara yakın olabilir. Bu nedenle bütün bir envanteri tek bir katmana yerleştirmek yerine gelecekte ölçek ve hatta madde düzeyinde analiz yapılması daha doğru olacaktır.

İkinci sınırlılık, önerilen Ölçüm Uzaklığı Hipotezi'nin henüz doğrudan ampirik olarak sınanmamış olmasıdır. Hipotezin sınanabilmesi için aynı bireylerde biyolojik göstergeler, farklı kişilik envanterleri, gözlemci değerlendirmeleri, gerçek davranış verileri ve yaşam deneyimleri uzun dönemli olarak birlikte izlenmelidir.

Üçüncü olarak, zamansal kararlılık tek başına biyolojik yakınlığın kanıtı değildir. Bir davranış çevresel koşulların uzun süre aynı kalması nedeniyle de kararlı görünebilir. Dolayısıyla modelin gelecek araştırmalarda nedensel yöntemlerle sınanması gerekir.

Kişilik envanterleri insanı doğrudan ölçmez. İnsanın psikolojik sisteminden belirli yöntemlerle alınmış örneklemleri ölçer. Farklı envanterlerin farklı sonuçlar üretmesi bu nedenle şaşırtıcı değildir.

NEO, HEXACO, 16PF, Eysenck ölçekleri, TCI ve MMPI aynı soruya verilmiş farklı cevaplar değildir. Birçok durumda farklı sorular sormaktadırlar. Kişilik değerlendirmesinde bundan sonraki temel soru hangi envanter daha doğru olmamalıdır. Daha anlamlı soru şudur: Bu envanter insanın hangi katmanını ölçüyor?

Bu ayrım yapıldığında kişilik ölçümü daha gelişimsel bir zemine oturabilir. Bazı özellikler bireyin taşıdığı temel eğilimleri, bazıları bu eğilimlerin yaşam boyunca aldığı biçimi, bazıları kişinin kendisini nasıl gördüğünü, bazıları öğrendiği davranışları, bazıları ise mevcut psikolojik durumunu yansıtır. İnsanı anlamak, bu katmanlardan yalnızca birini kişiliğin bütünü ilan etmek değil, aralarındaki ilişkiyi çözümlemeyi gerektirir.

Bu çalışmanın önerdiği Ölçüm Uzaklığı Hipotezi bu nedenle basit bir ilkeye dayanır: Ölçtüğümüz şey davranışın kaynağına ne kadar yakınsa yapısal kararlılığı; davranışın kendisine ne kadar yakınsa öğrenme ve bağlam duyarlılığı o kadar artmalıdır. Kişilik envanterlerinin geleceği daha fazla faktör üretmekte değil, ölçülen faktörün insanın gelişimsel mimarisinde nerede bulunduğunu açıklamakta olabilir.